Pitutur Bisane Gampang Turu Lan Paedahe Turu Kang Angler

Ora angger wong gampang bisané tumuli turu, apa manèh turu kang angler kepati. Wong kang gampang turuné prasasat antuk kanugrahan saka Pangèran, déné pinaringan gampang enggoné arep ngasokaké pancadriya lan badan jasmaniné. Sawijining panggawé kang perlu banget tumrap kuwarasané badan lan pikiran kita.

Elinga, sajroné sedina sewengi, 24 jam, mèh saprateloné (7 jam) kita kudu turu perlu ngasokaké badan lan pikiran kita. Dadi yèn dipikir dawa, sajroning kita urip ing ndonya iki, saprateloning umur kita dumunung ana ing paturon. Mula bab turu iku pancèn wigati banget manut para ahli kasarasan tumrapé kasarasaning jiwa raga. Kudu kita tata murih bisané kelakon kanthi becik cukup waktuné lerem lan angler.

Wong kang ing wayahé kudu turu (wayah bengi), ora turu nanging among ropyan-ropyan rerojalan minum lan dangsi-dangsi kang sedyané golèk kasenengan, sanyatané ora bakal ing tembéné nemoni kasenengan kang sejati, ora bakal antuk kemareman kang langgeng.

Tumrap wong kang angèl bisané bisané turu, kudu ngrèkadaya murih bisané ngurangi kangèlané mau, sarana nindakaké patrap kang kasebut ing ngisor iki :

1. Pepalangé wong angek turu iku kang adakan 'rasa pangrasa wedi (kuwatir) yèn ora bisa turu'. Rasa-pangrasa mengkéné iki kudu kita brantas. Sing bisa mbrantas dudu wong liya, iya dudu dokter, nanging mung kita dhéwé. Kudu percaya diri pribadi yèn ora wedi ora bisa turu. Kudu yakin, yèn ora perlu sumelang yèn ora bisa turu. Rasa-pangrasa wedi lan sumelang mau kudu kita sirnakaké. Badan kudu suméléh, pikiran sumarah, aja mikir kang ora-ora.

2. Tumrap wong kang ing rinané nyambut gawé abot, adaté ora nemahi kangèlan nalika arep turu ing wenginé. Mula tumrap wong kang pegawèyané kurang ngobahaké awak, becik yèn gelema nyambutgawé 'kasar' ing ngomah kaya déné ngangsu, siram-siram, nenandur lan sapituruté utawa olah raga.

3. Senthong lan paturon kudu tansah resik gumrining. Sanajan sarwa prasaja, nanging diupakara resiké, sukur kang ngresepaké apa déné cukup hawané kang kepènak, ora kaganggu déning lemud lan kèwan-kèwan liyané. Senthong kang rupak, paturon reged, peteng, hawané panas, ganda apek lan sapituruté, mengaruhi (memalangi) marang rasa-pangrasa gampang turu.

4. Ana sawènèhing wong kang nalika mapan turu sarana memaca buku utawa kalawarti dhisik. Pamrihé supaya mripat dadi sayah, tur pikiran ora ngambra-ambra saparan-paran. Adaté iya banjur tumuli ngantuk, lan yèn wis banget ngantuké lagi matèni (nyilikaké) lampu terus turu.

5. Ana uga wong kang nalika arep mapan turu, luwih dhisik nindakaké olah raga ènthèng ing sajroning senthong nuli adus badan sakojur. Perluné supaya urat saraf bisa gampang leremé.

6. Yèn ora tahan kopi, aja ngombé kopi ing wayah arep turu. Mengkono uga panganan kang 'panas' kayadéné masakan nganganggo mrica, daging wedhus lan sapituruté, awit bisa njalari asabat tansah nggekeng, ora lerem2. Suwaliké powan (susu) sayur bayem, kangkung, katès lan sapanunggalané iku bisa mbiyantu gampang leremé urat saraf.

7. Yèn kita turu, getih kang ana ing utek kita ora akèh kang mili ing kono. Semono uga yèn weteng kita isi panganan utawa omben-omben, lakuning getih kang akèh iya menyang weteng. Kang ana ing sirah dadi kurang. Iku sababé déné yèn weteng wareg banjur krasa ngantuk. Mula saka iku ana sawènèhing wong kang marga kepengin ndang bisa turu, banjur memangan luwih dhisik, pamrihé supaya lakuné getih bisa medhun menyang weteng.

8. Ana manèh kang migunakaké obat turu (obat tidur) kang diedol ing rumah obat (apoték). Nanging ngulinakaké ngombé obat turu iki ora becik tumrap kuwarasan kita sarta njalari tuman. Yèn ora obatan banjur malah saya ora bisa turu. Aluwung yèn ora ana rèkadaya liyané, becik metu ing njaba, mlaku-mlaku ing ratan nganti sayah. Yèn wis sayah banjur mulih, mapan turu.

Satemené baé kita dhéwé kudu ngudi murih bisané gampang turu ing wayahé kita kudu turu, sarta ngudi sajroné turu mau bisané pules, angler temenan, nganti tanginé ing wayah ésuk badan lan pikiran bisa krasa seger buger. Awit mung sarana badan lan pikiran kang seger buger, kita bisa nyambutgawé kanti becik, kanthi gembira, kanthi rasa-pangrasa ènthèng, satemah pegawèyan kita bisa ngasilaké kaya kang dadi pepenginan kita.

9. Ana manèh nasèhat kang luwih penting bisané ènggal turu, yaiku aja mapan turu yèn mripat durung arip (ngantuk) temenan. Kaya déné ing bab mangan, panganan bakal luwih krasa ènak lan luwih manfaat tumrap badan kita yèn wetengé wis luwé temenan lagi mangan.

Mapan turu ing nalikané mripat durumg ngantuk temenan, mung bakal ngentèk-entèki wektu kanggo memikir kang ora-ora, awit yèn mripat durung ngantuk, adaté pikiran ngrambyang mrana-mrana tanpa tujuan, mung malah mitunani tumrap kuwarasan lan tumrap ajiné pikiran kita.

10. Pitutur kang wekasan, nanging kang ora kurang pentingé, yaiku kudu nduwé keyakinan yèn ora ana wong kang mati marga saka kurang turu. Dadi ora perlu was sumelang, suwaliké kang ékhlas sumarah marang Kang Maha Kuwasa, kaya déné Jeanette Mc Donald yèn nuju peteng atiné, ruwet pikiré banjur sembahyang kanthi nyipta isiné Psalm 23 ing Kitab Injil "Allah maha agung juru pangèn kula, kula mboten badhé kekirangan satunggal punapa. Panjenenganipun manggèkaken kula ing pangènan inkang kathah rerumputipun. Paring toya ombé ingkang nyegeraken....."

Tumrapé kaum muslimin sawenèh wis ana kang nduwé pakulinan, yèn arep mapan turu maca donga "Niyatingsun turu, aturu badan gumuling, roh madhep iman tetep, ati muji, amuji marang Allah Laa ilaa ha illallah Muhammadur rasulullah".

Bisane Kaleksanan Anggayuh Pepenginan

Daya kekuwatan sarta tanagané manungsa iku sanyatané ora akèh bedané antara siji lan sijiné. Upama juwara mlumpat dhuwur, sanajan wis kajuwara, nanging kekuwatané mlumpat ora nganti tikel pindo saka kekuwatan mlumpaté wong lumrah, kang sababag umur-umurané lan padha bagas kuwarasané. Juwara njunjung wesi ora bakal kekuwatané nganti tikel saka kekuwatané wong lumrah kang padha umur-umurané lan padha warasé.

Nanging yen kita mawas ing bab pegawèyané utawa usahané, teka akèh kang adoh banget bèdané. Awit ana kang sajak mung ènak-ènak baé olèhé nyambutgawé, wis bisa olèh pengasilan milyaran, balik liyané wong-wong padha adus kringet olèhé nyambutgawé, teka pengasilané ora sepiroa, bebasané mung cukup dipangan sedina baé.

Nanging sanyatané pancen mung sethithik banget wilangané wong kang wis bisa suksès usahané, luwih sethithik manèh wilangané kang nganti ketekan seneng lan tentrem atiné. Kang mangka sanyatané uger wong, sapa baé, yèn ngerti marang dalan-dalané, mesthi bisa anggayuh suksès. Sarta yèn weruh wadiné marang kapriyé penggayuhé kasenengan lan katentreman mau, iya mesthi bakal kinabulan.

Urip sepisan ing ngalam ndonya iki, kita kudu ngudidaya bisané antuk kanugrahan kang arupa kabegjan, marga suksès enggoné nyambutgawe, katekan apa kang dituju, kasembadan apa kang disedya. Kudu bisa migunakaké urip kita ing ndonya iki klawan sabecik-beciké, kang migunani lan mikolehi.

Kanggo anggayuh kaleksanané sedya antuk kabegjan mau, kita kudu nduwèni sangu kabisan kang kudu kita sinau lan kita lelantih. Yèn manut piwelingé Pujangga Ronggowarsita 'èsthinen nganti kelakon'.

Sadurungé golèk sangu kabisan, kita kudu ngerti dhisik apa ta sanyatané kang bakal bisa gawé rasa seneng lan tentrem iku mau? Awit siji-sijiné wong ing bab iki, ora padha panemuné. Kang akèh-akèh wong padha nduwé panemu, yèn dhèwèké kelakon nduwéya ika utawa iki, mesthi bakal seneng lan ayem. Yèn nduwéya motor, mesthi seneng, yèn kelakon nduwéya omah apik, wis mesthi bakal bungah, yèn nduwéya duwit akèh, wis mesthi ayem, mengkono sakpituruté. Nanging sanyatané rasa-pangrasa seneng tentrem lan begja iku ora dumunung ana ing bab duwé orané, nanging kaleksanané pepenginané.

Wong kang wis pinter nyetir motor, ora bakal ngrasakaké kabungahan lan kasenengan enggoné nyetir, awit kahanan kang mengkono mau wis ora narik perhatian. Nanging tumrap wong kang lagi sengsem-sengseme sinau nyetir, wis mesthi dhèwèké ngrasakaké seneng banget ing wektu bareng wis kelakon bisa nindakaké apa kang dadi pepenginané mau.

Wong kang wis pinter njogèd, luwih-luwih kang wis dadi penggawèyané saben mbengi ngébaraké kagunané mau, ora bakal dhèwèké ngrasakaké seneng saka enggoné njogèd mau, awit kang mengkono mau wis klebu kahanan biyasa. Balik tumrap wong kang ketembén lagi bisa njogèd, wis mesthi ngrasa begja lan seneng banget.

Mengkono uga wong kang laku dagang, kang tansah nemahi kabegjan lan kauntungan, senengé lan bungahing atiné dumunung ana ing nalika dhèwèké sengkud nyambutgawé kang njalari tekané kauntungan mau. Terkadang yèn wis tekan titi mangsané arep seneng-seneng migunakaké kasugihané, malah ora nemahi kesenengan lan kemareman.

Mula saka iku, bisané kita maju kudu bèrag marang rasa kabegjan. Bisanè antuk kabegjan kudu bisa anggayuh kaleksanané pepénginan. Dadi kang baku, luwih dhisik kita kudu nduwèni pepénginan kang wujudé warana-warna banget iku, lan tumrapé wong siji lan sijiné ora padha.

Yèn wujudé pepénginan mau dhuwur, enggoné anggayuh kudu saka sathithik, saka satalundang-satalundang. Yèn wujudé pepénginan gedhé, enggoné njupuk kudu saka sathithik-sathithik, aja murka kaya cecak anguntal elo. Dumadiné kabegjan kang wujud rasa seneng, marem lan tentrem iku kudu digayuh saka kaleksanan pepénginan cilik-cilik saka sethithik. Liré kita kudu ngleksanani pepénginan kang cilik-cilik luwih dhisik, sadurungé anggayuh pepénginan kang gedhé, dadi kita banjur nduwé tujuwan kang wis kita tetepaké bakal kita gayuh. Awit pepénginan kang miyar-miyur, utawa pepénginan kang tanpa tujuwan kang tetep, mung bakal ngecèh-ecèh tenaga lan pikiran baé, ora bakal kaleksanan ngunduh wohing panggawé.

Yèn mengkono, kita kudu nduwé rancangan panyambutgawé. Awit puluha tujuwané wis maton, wis dipilih kanthi gelenging pikir, nanging yèn carané enggoné anggayuh tanpa rancangan, tanpa rencana, bakal ora gampang kaleksanané. Pancen sarupaning perjuangan kan becik iku kabèh kudu mawa pétungan, harus memakai perhitungan.

Dr. J.F. Shipley naté ngandaraké pepénginané sawijining pemuda umur 18 tahun, kang bareng metu saka pamulangan, nduwé pepénginan mengkéné :
1. Sawijining pegawèyan kang bayaré gedhé.
2. Tepungan sawijining kenya kang èndah warnané
3. Sepèdah motor kang apik.
Iku tuladha pepènginan kang murka, tur kepénginé bisa kaleksanan bebarengan.

Dr. Tjokrohadiwidjojo ing 'Abadi dan Sementara' ngèlingaké, beciké kita migatèkaké marang 3 bab :
1. Rungokna osiking jiwa kita, awit mesthi murniné.
2. Ngudidaya (ikhtiyara) klawan sabecik-beciké, nanging kang semono mau kudu sadar yèn ta pètungané manungsa iku najan dikaya ngapa tumatané, isih ana kang klèru.
3. Kang mengkono mau ateges kita kudu percaya lan tawakal marang karsaning Pangeran.

*
**

Wossing atur : Supaya kita bisa kaleksanan nggayuh pepénginan murih kelakon seneng lan tentrem, ing kalamangsané kudu milih siji baé kan maton lan ora langka kagayuh. Pikiran lan tenaga kudu kita sawijèkaké mligi kanggo nggayuh pepénginan kang siji iku.

Seneng Agawe Kepenake Atine Liyan

Panembahan Senapati iku nalika sugengé (jumenengé 14 Sura 1509 utawa Masèhi 1586) kejaba kepati enggoné amarsudi sudaning hawa lan napsu, uga remen banget amemangun karcènak tyasing sasama. Remen banget agawé senenging atiné liyan. Wewatakan kang mangkono mau dianggep utama déning pujangga Mangku Negoro IV lan dianjuraké ing 'Wedhatama' -né supaya kita padha anuladha.

Nuladha laku utama, tumrapé wong tanah Jawa, wong Agung ing Ngèksiganda, Panemchan Sènapati, kepati amarsudi, sudaning hawa lan napsu, pinesu tapabrata, tannapi ing sariratri, amamangun karcènak tyasing sasama.

Dadi pakulinan seneng ngepènaki atiné wong liya iku pinuji banget.

Wewatakan agawé senengé atiné liyan mau jebulé malah wijining tamba kang ampuh tumrap lelara jiwa, déné bisa maluyakaké panandang (wong lara) kang kèlangan rasa seneng lan tentrem. Bab iki bisa kita buktèkaké saka panemuné Dr. Afred Adler, sawijining ahli jiwa kang misuwur saka enggoné marasaké wong-wong kang nandang lara jiwa sarana anjurane "Kowé bakal waras sajroning 14 dina yèn kowé manut marang nasèhatku. Yaiku ing saben ndina memikira kepriyé bisané agawa senengé atiné wong liya."

Wossé, panemuné ahli jiwa mau, kang akèh-akèh sebabé wong nandang lelara kang memelas iku marga saka kurangé ndarbèni perasaan kemasyarakatan. Yèn ta wong kang nandang kasangsaran mau banjur tuwuh rasa-pangrasané kemasyarakatan, yaiku miga-tèkaké kaperluwané liyan, gelem gawé bungahé tangga teparoné, istingarah bakal waras.

Katiyasané penggawé 'nyenengaké atiné liyan' iku pancèn gedhé banget paèdahé. Mula ora anèh yèn Panembahan Sènapati remen banget amemangun karcènak tyasing sesama, apa déné Kanjeng Nabi Muhammad s.a.w. piyambak iya wis dhawuh "Klebu èwoné (golongané) penggawé becik wong kang bisa njalari èseming wong liya saka bungahing atiné".

Katiyasané penggawé nyenengaké atiné liyan iku ora mung murakabi marang wong sing diwènèhi seneng baé, nanging uga numusi marang wong kang mènèhi.

Rekadaya Mbrantas Perasaan Jengkel

Rekadaya murih bisané nyirnakaké perasaan jèngkèl utawa ruwet kang mitunani banget tumrap kuwarasané badan lan pikiran kita iku, ana saraté 10 perkara :

1. Kudu bisa mekaraké perasaan kang luhur. Ngurip-urip lan ngipuk-ipuk rasa pangrasa kang adi luhung. Aja ngulinakna memikir bab-bab kang rèmèh, aja ngetogaké (Ind. : membiarkan) marang perasaan nyampuri bab-bab thèthèk-bengék. Yèn kepranggul bab-bab lan kahanan rèmèh-rèmèh utawa thèthèk-bengèk, aja dilebokaké ati, liré aja digagas nemen-nemen. Emana marang ajining perasaan kang luhur.

2. Sing seneng mèsem lan gumuyu. Ulat manis iku ora mung gawé senengé kang ndeleng, nanging uga numusi marang batiné dhéwé. Wong kang tansah mbesengut, kang pijer tepung alisé, kejaba delengané ora ngresepaké, uga nambahi perasaan sedih lan pangresula tumrap diriné dhéwé. Seneng mèsem lam gampang gumuyu bisa mbiyantu tekané kegembiraan lan kasenengan, numusi marang perasaan seneng lan ayem tentrem.

3. Urip kan temata. Liré kudu bisa ngatur rumah tangga klawan teratur, pangan lan panggonané dijaga klawan sabecik-beciké. Sesawangan sajroné rumah-tangga bisaa nengsemaké lan ngresepaké. Badan kan sèhat bakal mbiyantu kesèhatané jiwa lan pikiran. Bisa mranata urip (èkonomi rumah-tangga) kanthi pètungan kang sèhat, supaya ora nganthi kahanan rumah-tangga (balé omah) kacau utawa ribet.

4. Nduwéya tujuwan. Manungsa iku tinitah dadi makhluk kang mulya dhéwé ing ngalam ndonya iki. Nanging yèn ora nduwé tujuwan ing ndalem uripé, drajadé mèh padha baé karo titah liyané. Mula saka iku kudu nduwé tujuwan, umpamané dadi saudagar, pegawai, sopir, pilot, tani merdika, juru rawat, cita-cita kepèngin sugih, misuwur jenengé, ahli nemokaké, dadi seniman, mengkono sapituruté. Tujuwan mau atusan wernané, bisa dipilih dhèwè siji baé manut dedasarané lan kekuwatané, nanging iya kudu ngèlingi marang kepentingan masyarakat, jer kita urip ing ndonya iki ora ngijèni.

5. Sabar lan narima. Yèn nemahi kahanan ora kaya kang dikarepaké, aja gampang gugup, gela, nesu, uring-uringan. Aja kesusu-susu lan gita-gita tumrap sabarang kang ora perlu ditindakaké kanthi rerikatan, kudu bisa ngerèh perasaan daya-daya, bisaa sabar, narima lan sarèh. Liré bisa (gelem) nampa utawa wani nampa kahanan kang panci kaya mengkono kahanané, aja gampang angles.

6. Kudu tatag lan dadag. Yèn kapengkok ing pancabaya, yèn kesandung ing pepalang, kudu wani tumindak klawan gawé putusan kang pasthi ora ragu-ragu. Putusan mau kudu kita gelengaké ing tèkad lan kanthi kita pikir klawan mateng dhisik, aja nganti ing terabé nemahi keduwung mburi. Ewadéné yèn sawisé nibakaké putusan mau, thukul rasa-pangrasa sumelang (worry) kang bisa ngganggu katentremaning ati, kita kudu èling yèn wani mutus klawan tatag lan dadag iku luwih becik katimbang sikep kang ora tegas (samar-samar) kang ora wani nibakaké putusan apa-apa.

7. Urip wewaton dinan. Nduwéya penganggep yèn apa kan kita tindakaké ing dina wingi, iku wis kepungkur, wis ora perlu digagas (disedihaké) manèh. Déné apa kang kita tindakaké sésuk, iku barang durung kelakon, mula ora perlu kita sumelangaké, ora perlu kita ribetaké banget-banget. Apa kang kita tindakaké lan kita sandang ing dina iki baé kang kudu kita gatèkaké, kita pikiraké, nganti bisané kelakon becik. Mula nduwéya wewaton urip matesi sajroning sedina kang kita lakoni baé.

8. Ngaso lan lerem. Pujangga Pascal naté kanda, yèn sakabèhing kasusahané manungsa iku sejatiné marga padha ora ngerti kepriyé kuduné dhèwèké lungguh kanthi meneng anteng. Mula saka iku, ngasokake pikiran, ngleremaké ati iku perlu banget. Bab-bab kang rèmèh lan sepélé liwatana baé, balik wawasen sakèhing rerupan lan kahanan kanthi tenang lan sarèh.

9. Geguyonan lan dolanan (refreshing). Saliyané urip kan biyasa, beciké selingana nindakaké apa ta apa kang dadi kesenengan kita, kayata mancing, dolanan catur, main bal-balan, gawé gambar-gambar utawa lukisan, menyanyi (nembang), njogèd, ngarang tembang, syair lan sakpanunggalané. Kasenengan lan panglipur kan sèhat, njalari kuwarasané jiwa lan pikiran kita. Uger aja kesasar kèrem marang kasenengan kang ngrusak, kayadéné judi, pornografi lan gambar-gambar saru utawa wanita bugil lsp.

10. Nindakaké pegawèyan. Yèn pinuju ora ana gawèyan, aja ngelamun. Yèn kaganggu ing ruwet renteng, aja mung mrengut njureng, nanging nyandaka pegawèyan apa ta apa, kayata mlaku-mlaku, pacul-pacul ing pakebonan, dolan-dolan ndeleng dasaran toko, njajan ing warung kang resik, dondom-dondom, nyongkèt (nyulam) mengkono sabanjuré uger nindakaké pegawèyan, supaya pikiran lan perasaan kita bisa ingseraké marang saluran liya.

Tumrapé wong kang gampang muring-muring mung saka sebab sepélé, Kanjeng Sunan Ngampèl naté mejang muridé, "Yèn kowé arep muring-muring, turuwa".

Wejangan iki ngandut teges, yèn dereng (nafsu) arep muring-muring iku menawa disarantèkaké (ditunda) adat saben banjur bisa lilih, bisa suda-suda, satemah lerem ora sida nesu. Malah yèn manut Al-Qur'an ing surat Ali Imran, nelakaké yèn Gusti Allah angasihi marang wong kang tumindak becik, yaiku klebu wong kang ndelikaké nesuné gelem ngapura wong liya.

Tumrap wong kang sok ngonggo-onggo, gampang jèngkèl marga saka sabab kang rèmèh-rèmèh, umpamané ngresula déné wis wèwèh taka ora nampa panarima, ing bab iki Mahabarata awèh piwulang, yèn 'Umangsah perang iku gampang, kang angel mono mènèhi samubarang marang liyan tanpa ngrasa gumedhé lan tanpa ngarep-arep pangalembana. Sabar,sukur,jembar segarané.

Sabar Nalika Susah Lan Narima Sawise Ikhtiar

Ing jaman révolusi, wong kang sabar narima, adakané nemahi kapitunan utawa kacilakan. Ing jaman dynamika kang nengenaké tandang cukat trengginas kaya saiki, yèn wong sabar lan narima baé mesthi bakal ketinggalan, kèri ana ing mburi.

Nanging wewatakan sabar lan narima iku sejatiné ora ateges pasif, meneng, thenguk-thenguk sangga uwang - ora berjuang lan ora bergerak. Sabar iku ora ateges mung ngentèni tètèsing ebun. Ing wulangan agama Islam, kasebut ing ndalem firman Allah mengkéné, "Klebu jinisé wong kang becik-becik sarta utama yaiku wong kang sabar ing ndalem kasusahan lan bebaya, sarta sabar ing nalika nanipa karibetan. Ganjarané wong kan sabar iku bakal disampurnakaké klawan amalé, ing nalika uripé lan ing mbésuké".

Dadi werdiné sabar ing kéné ora teka meneng narima pandum, mung ngarep-arep lan ngentèni piwelasing liyan, ora, nanging ana jinis sabar liyané manèh kang yèn dienggo malah bakal nekakaké ganjaran gédhé. Yaiku sabar ing ndalem kesusahan, sabar ing nalikané nampa pepalang lan reribet.

Kita urip ing alam ndonya iki ora luput saka ing alangan. Najan banget ing pangati-ati kita supaya kalis ing pepalang lan kasusahan, éwadéné ing sawijining wektu sepisan pindo iya meksa nandang kasusahan utawa nemoni pepalang. Kang mengkéné iki wis dadi wataking kahanan ing ngalam ndonya, owah gingsir, ora ana kang langgeng. Kyai Ageng Surya Mataram ngendikakaké sarana istilah 'gèk bungah gèk susah'.

Mula saka iku, tekané rintangan lan kasusahan kang nrajang urip kita, kudu kita anggep lumrah, aja banjur katampa klawan gugup, kagèt utawa gedéné angles. Ing nalikané kahanan kang kaya mengkono mau, kita mbutuhaké kesabaran, supaya bisa kalis saka bebaya liyané kang arep nimbrung muwuhi kasusahan kita. Yaiku rasa-pangrasa jèngkèl, uring-uringan, mangkel, lan sak panunggalané kang luwih mbebayani manèh tumrap urip kita.

Awit iya rasa-pangrasa gampang nesu, gampang jèngkèl lan sapituruté mau kang bakal ngrusak rahayu slameting urip kita, kang bakal dadi ulering rasa-pangrasa ayem lan tentrem.

Sabar kang ora klèru panggonanè, sabar kang trep panindaké, bakal awéh kabegjan marang sok uwonga kang kadunungan sesipatan mangkono mau. Malah firman Pangèran anerangaké kanthi wijang yèn "Satuhuné Ingsun bakal angganjar wong-wong kang sabar sarana ganjaran kang ngluwihi beciké saka kang diamalaké".

Nanging kang akèh-akèh tinemuné ing kalangané bangsa kita, piweling supaya sabar narima mau tinampa kanthi pangertén kang kurang tepat. Yaiku déné kèh-kèhané banjur pasif, lumuh ikhtiyar, lumuh berjuang mbeciki panguripané, emoh tandang gawé kanthi giyat, wegah meres kringet, lumuh nyambut gawé kanthi ngetog kabisan lan kekuwatané. Anané banjur narima ing pandum klawan sesanti 'ana njawa ana upa, alon-alon uger kelakon'. Kang mengkènè iki 'klèru'.

Kasebut ing 'Serat Gambring' ana piweling tinggalané leluhur kita sarana tembang durma :

Basa wani wanuh waniné winenang,
wanuh winowor ing sih,
wenang sinengaja,
wani mangsah prayitna,
anglakoni prèntah becik,
sarat ginulang,
ngembat kodiron suci.

Basa nrima iku sawising ikhtiyar,
ikhtiyar iku katri,
dihin basa lèsan,
prayitna barang ujar,
kapindo anteping ati,
kang kaping tiga,
barang pratingkah becik.

Kaya kalumrahané, leluhur kita jaman kuna yèn paring wejangan marang kawulané, ora blak-blakan lan ora nganggo tetembungan prasaja, sarta iketan ukarané ora gampang dimangertèni, nanging tansah rinengga ing tetembungan kasusastran kang èdi-èdi. Coba tilingna sepira kepènaké rinunguné purwakanthi 'wa' ing ukara ndhuwur mau, basa wani wanuh waniné winenang, wanuh winowor ing sih.

Wirama swarané pancèn kepènak banget. Nanging surasané wejangan, ora gampang dimangertèni, yèn ta ora diteliti siji-siji saka satembung-satembung.

Wejangan bab 'narima' ing 'Serat Gambring' mau, tinemu ing pupuh kapindo, yèn dijèrèng nganggo tetembungan prasaja, mengkéné :

"Wong kang narima iku sawisé katog enggoné ikhtiyar. Déné ikhtiyar iku tindakan atawa panggawé kang katelu, awit sadurungé ikhtiyar, dhisiké (kang kapisan) wong kudu ngati-ati ing bab caturan utawa rembugané. Kang kapindo kudu nduwé kamantepaning ati, liré aja was sumelang, kudu percaya diri pribadi, déné kang nomer telu, sabarang tindak-tanduk kang becik. Yèn kabèh mau wis dilakoni, wis nindakaké ikhtiyar, lan yèn ikhtiyaré wis katog, lagi narima".

Mengkono werdiné narima, manut wejangan kuna. Dadi ora ateges narima tanpa ikhtiyar. Ora teka narima kang ora dibebukani nyambut gawé kanthi ngetog kekuwatan lan kepinterané.

Narima kang dibebukani sarana ikhtiyar kang nganti ngetog kabisan kanthi meres kringet, tumusé ing ati, yèn ta ora kasil ora bakal ngresula, ora bakal jèngkèl lan uring-uringan kang njalari tekané penyakit mbebayani iku. Suwaliké malah banjur bisa nekakaké rasa-pangrasa sumèlèh, ayem tentrem.

*
**

Pathining pitutur : Watak sabar kang pinuji iku watak kang utama lan migunani banget tumrap karahayuning jiwa lan raga. Mula perlu banget nglelatih watak sabar, bisaa ngerèh rasa-pangrasa ngonggo-onggo lan èmosi dereng kang gumrengseng, supaya bisa ayem tentrem.

Paedahe Bisa Mranata Perasaan Lan Pikiran

Para dokter ahli ing Klinik Mayo, antarané Dr. Karl Menninger, nerangaké yèn ing rumah sakit (pantiroga-hospital) kang diedegaké, kèhé wong-wong kang nandang lara, sapérangan gedé marga saka kekacauan senuw, marga saka kaganggu urat-syarafé. Kang mangka saupama senuw utawa urat-syarafé wong-wong kang lara mau dipriksa sarana kaca-praksana (microscope), tinemuné waras wiris, padha baé beciké karo urat-syarafé Jack Demsey, tilas jago gelut kang misuwur iku.

Lelarane wong-wong kang dirumat ing hospital mau, jalarané ora teka saka senuw-badané, nanging kang baku marga saka pengaruhing rasa-pangrasa kang ora-ora, yaiku saka pangaribawane perasaan kang luluh, saka pengaruhé pikiran kang rangu-rangu, bimbang, was, sumelang. Saka dayané pangangen-angen kang kalut marga jèngkèl, uring-uringan, ora nriman, oncor-oncoran, ngonggo-onggo, saka kuwatir, wedi, gela sarta enték pangarep-arepé.

Wong-wong kang mengkono mau, kejaba uripé ora bakal seneng lan ora naté tentrem, iya nandang kapitunan gedhé ing bab kuwarasané badané. Sanajan sugih donyabrana, ora bakal bisa ngrasakaké kanikmataning urip ing ngalam ndonya, marga atiné tansah goréh, ora jenjem, lan badané tansah lelaranen. Sanajan suksès enggoné nyambutgawé utawa sanajan kaleksanan bisa nduwé pangkat dhuwur, nanging uripé ora klebu golongan wong kang rahayu slamet, cekaké ora bahagia.

Manut pujangga Yunani Plato, kahanané badan wadag lan badan rohani ora kena dipisah-pisahaké, mengkono uga ing bab kuwarasané. Mula saka iku pujangga mau ora mbeneraké yèn wong mung nedya nambani lelarané wong liya, tanpa nganggo nambani lelarané pikirané.

Para ahli kuwarasan sing akèh-akèh mung nambani lelaraning badan, nanging ora nambani (uga) lelaraning batin.

Pancén saiki para ahli lagi ngudidaya ngecakaké cara pengobatan anyar kang diarani psychomatic medicine, yaiku cara nambani lelara karo-karoné lahir lan batin, badan lan jiwané wong kang lara. Marga kahanané sing akèh saiki para ahli wis padha suksès enggoné mbrantas lelara cacar, kolera, typus lan liya-liyané kang mbebayani lan kang saben-saben njaluk kurban pirang-pirang puluh èwu jiwa iku, nanging isih durung kasil enggoné mbrantas nambani lelara kang jalaran saka laraning badan lan jiwa. Penyakit warna loro iki ora teka saka anane kruma, baktèri utawa baksil wijiné lelara nanging saka èmosi, pengrasaning ati, saka kajèngkèlan. Gampang nesu tanpa sebab utawa gampang nesu marga sebab kang sepélé, saka was sumelang sarta enthèk pangarep-arep. Kang mangka penyakit kang mengkéné iki ora kurang-kurang enggoné angurbanaké jiwa nganti atusan ewon. Malah manut panaliti kang wis katindakaké ing Amerika, ing saben wong lara 10, ana 1 kang kaserang lara jiwa utawa pikiran kang mengkono mau. Ing antarané pemuda 6 kang diajokaké mlebu milisi, ana 1 sing kaganggu lara pikiran.

Tumekané saiki para ahli durung bisa nemokaké kanthi gumathot apa kang njalari lelara jiwa utawa pikiran mau, nanging umumé wis padha ngakoni yèn sapèrangan gedhé marga saka gangguané rasa-pangrasa wedi utawa perasaan jèngkèl lan seneng uring-uringan mau. Godané pikirang ora bisa nglawani marang kahanan kang sanjatané, kang sabeneré, nyasaraké marang pangangen-angen kang ora nyata, marang pengalamunan. Iya sabab-sabab kang mengkéné iki kang banjur marahi tekané lelara kang nrajang jiwa raga.

Yèn nithik andaran ing nduwur iki, nyata banget yèn pakulinan seneng muring-muring tanpa sabab kang maton utawa padatan seneng nesu perkara thèthèk bengèk kang njalari jèngkèl iku mbebayani banget! Emosi utawa perasaaning ati kang nuwuhaké rasa-pangrasa jèngkèl (worry), yèn manut panemuné Dr. Edward Podolsky kejaba njalari lelara jiwa, malah bisa dadi jalarané lelara blueddruk dhuwur (darah tinggi), rheumatiek (èncok), lelara weteng, ngelu, pilek, kencing manis lan sak panunggalané manèh.

Mula saka iku sing sapa kepéngin urip bagas kuwarasan, ayem tentrem, rahayu slamet, kejabané ngudidaya manut kawruh kelahiran kaya déné pituduh-pituduh saka asilé ngèlmu (weten-schap), ora kena nglirwakaké pangudiné déwé, supaya bisa ngeréh batiné dhéwé, supaya bisa mranaca pikirané, supaya bisa ngatur rasa-pangrasané.

Katentreman dumunung ing pangèsti rahayu, ati kang bening, pikiran kang temata. Meneng, nanging menengé jinem, kebak ing pangangen-angen resik, isi cipta kang sejati, kayadéné wejangané pujangga Ronggowarsito ing 'Kalatida Sabdajati' kang muni "Pamanggoné anèng pangèsthi rahayu angayomi ing tyas hening, heninging ati kang suwung, nanging sajatiné isi, isiné cipta kang yektos".

.....o0o.....

Wossing atur : Kita kudu bisa nglatih ngendalèni perasaan kita dhéwé. Aja mung kèntir kèli manut ilining rasa pangrasa. Sarana nglatih lan mangerti bebayané èmosi, kita bisa ndarbèni watak kang agung, bisa nyandet nafsu asor kang mitunani.

Candak Kaca Bab 2

Tulisan iki candak saka kaca : Bebayane Perasaan Jèngkèl Lan Seneng Uring-Uringan

Bab iki bisa kita mangertèni, amarga sarjana leluhur kita dèk jaman semana durung dhuwur kawruhé bab kawruh kadokteran lan kawruh kajiwan kaya déné jaman saiki. Nanging yèn ing bab wawasan saka jagad kebatinan kerep keprungu. Brahmawedya naté wedar wawasan bebayané rasa-pangrasa uring-uringan mau mengkéné : "Muring-muring, gething, drengki, srèi, mèri, panastèn lan sak panunggalanipun, punika pandameling raos utawi manahipun tiyang, déné pandamel ingkang miturut sipating gesang (jiwa). Mila menawi tiyang punika sampun mangertos, bilih sadaya wau pakartining pirantos, mila lajeng kedah dipun pigunakaken kanggo nelukaken wataking pirantosipun piyambak ingkang ugi kados mekaten watakipun. Jalaran pakartinipun pirantos wau ugi satunggiling kekiyatan. Upami badé kraos muring-muring, lajeng dipun ampah ; 'aku emoh muring-muring, amarga muring-muring iku dudu wataking jiwa, mangka iku jiwa, mulane emoh muring-muring'. Mekaten salajengipun tumrap satunggil-tunggiling wewatakan utawi pakerti wau.

.....o0o.....

Dadi wossing atur : perasaan jèngkèl utawa seneng uring-uringan (worry) iku manut panemuné sarjana bab pengobatan (para maha-guru dokter) mbebayani tumrap kasarasane badan lan jiwa. Déné manut wulang agama lan kebatinan, apadéné ngendikané sarjana leluhur kita dhéwé bab iku mau iya ora becik lan kudu disingkiri.